کروپ (Croup) یا لارنگوتراکئوبرونشیت ویروسی، شایع‌ترین علت انسداد حاد راه هوایی فوقانی در کودکان خردسال است. ادم دیواره زیرگلوتیک سه‌گانه بالینی سرفه سگی، استریدور اینسپیراتوری و خشونت صدا را پدید می‌آورد که معمولاً شبانه به اوج می‌رسد. شناسایی درست شدت بیماری و درمان به‌موقع با کورتیکواستروئید و اپینفرین نبولایز از پیشرفت به نارسایی تنفسی پیشگیری میکند.
۱زمینه و اپیدمیولوژی
کروپ در سنین ۶ ماه تا ۳ سالگی بیشترین شیوع را دارد و اوج آن در ۱ تا ۲ سالگی است؛ پسران ۱.۴ برابر بیشتر از دختران مبتلا می‌شوند. اپیدمی فصلی در پاییز و اوایل زمستان رخ می‌دهد و در اوج فصل، کروپ تا ۱۵٪ از مراجعات تنفسی اورژانس اطفال را تشکیل می‌دهد. بیش از ۸۵٪ موارد خفیف بوده و به درمان سرپایی پاسخ می‌دهند؛ بستری کمتر از ۵٪ و نیاز به لوله‌گذاری نای در کمتر از ۱٪ موارد است.
۲اتیولوژی و پاتوفیزیولوژی
پاراینفلوانزا تیپ ۱ عامل بیش از ۷۵٪ موارد است؛ پاراینفلوانزا تیپ ۳، RSV، آنفلوانزا A و B و آدنوویروس نیز از عوامل شناخته‌شده‌اند. ویروس پس از اتصال به اپیتلیوم مجرای زیرگلوتیک، پاسخ التهابی موضعی راه می‌اندازد که به ادم و افزایش ترشح مخاطی می‌انجامد. چون قطر مجرای زیرگلوتیک در کودک خردسال ذاتاً کوچک است، حتی ۱ میلی‌متر ادم مقاومت جریان هوا را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهد، جریان آشفته (turbulent) ایجاد میکند و استریدور مشخص بالینی به‌وجود می‌آید.
۳تظاهرات بالینی
بیماری با یک تا دو روز پرودروم ویروسی (آبریزش بینی، تب خفیف) آغاز میشود و سپس — اغلب در شب — سه‌گانه کلاسیک ظاهر می‌گردد: سرفه سگی (barky cough)، خشونت صدا و استریدور اینسپیراتوری. تب معمولاً خفیف است. با پیشرفت انسداد، رتراکسیون فوق‌جناغی و بین‌دنده‌ای، تاکی‌پنه و اضطراب نمایان می‌شوند. سیانوز، کاهش سطح هوشیاری و ظاهر خسته نشانه‌های انسداد شدید هستند که اقدام فوری می‌طلبند.
۴رویکرد تشخیصی و ورک‌آپ
تشخیص کروپ کاملاً بالینی است؛ آزمایشگاه یا تصویربرداری روتین توصیه نمی‌شود. Westley Croup Score ابزار استاندارد طبقه‌بندی شدت است:
| معیار | نمره |
|---|---|
| استریدور: ندارد / با تحریک / در استراحت | ۰ / ۱ / ۲ |
| رتراکسیون: ندارد / خفیف / متوسط / شدید | ۰ / ۱ / ۲ / ۳ |
| ورود هوا: طبیعی / کاهش‌یافته / کاهش شدید | ۰ / ۱ / ۲ |
| سیانوز: ندارد / با تحریک / در استراحت | ۰ / ۴ / ۵ |
| هوشیاری: طبیعی / مختل | ۰ / ۵ |
نمره ≤۲ خفیف، ۳-۷ متوسط، و ≥۸ شدید است. رادیوگرافی ساده گردن در نمای AP گاهی «نشانه برج» (steeple sign) را نشان می‌دهد؛ اما برای تأیید تشخیص ضروری نیست و نباید شروع درمان را به تأخیر بیندازد.
نکته بالینی: اگر کودک ظاهر سمی دارد، آبریزش دهان میکند یا صدای خفه (muffled) دارد، فرض اپیگلوتیت داشته باشید تا خلاف آن اثبات شود — معاینه دهان و هرگونه اقدام تحریک‌آمیز را تا آمادگی کامل برای مدیریت راه هوایی به تأخیر بیندازید.
۵تشخیص‌های افتراقی
| بیماری | ویژگی افتراقی کلیدی |
|---|---|
| اپیگلوتیت | ظاهر سمی، آبریزش دهان، وضعیت سه‌پایه، بدون سرفه سگی |
| تراکئیت باکتریال | تب بالا، ترشح چرکی، وضعیت سمی، پاسخ ضعیف به اپینفرین |
| آسپیراسیون جسم خارجی | شروع ناگهانی، سابقه اپیزود خفگی، بدون تب |
| آنژیوادم | بدون تب، سابقه آلرژیک، ادم لب و صورت |
| مالاسی لارنکس | شیرخوار، استریدور مزمن دوفازی، تشدید با گریه |
۶تدبیر درمانی
خفیف (نمره ≤۲): دگزامتازون خوراکی ۰.۱۵ mg/kg (حداکثر ۱۰ mg) بهصورت دوز واحد کافی است. اثر در ۳۰ دقیقه آغاز شده و تا دو تا سه روز ادامه دارد. پس از ۲ ساعت مشاهده، در صورت بهبود می‌توان کودک را ترخیص کرد.
متوسط (نمره ۳-۷): دگزامتازون ۰.۶ mg/kg IM/IV/PO (حداکثر ۱۰ mg، دوز واحد) همراه با اپینفرین نبولایز: اپینفرین ۱:۱۰۰۰ به میزان ۰.۵ mL/kg (حداکثر ۵ mL)، یا اپینفرین ریسمیک ۰.۰۵ mL/kg از محلول ۲.۲۵٪. اثر اپینفرین سریع اما گذراست؛ برای رد rebound حداقل ۳ تا ۴ ساعت مشاهده پس از آخرین دوز ضروری است.
شدید (نمره ≥۸): دگزامتازون وریدی + اپینفرین مکرر هر ۲۰ دقیقه در صورت نیاز + اکسیژن + هلیوکس (Heliox) در صورت دسترسی. آمادگی کامل برای لوله‌گذاری نای — ترجیحاً در اتاق عمل با حضور متخصص بیهوشی — الزامی است.
۷عوارض و پیش‌آگهی
پیش‌آگهی کروپ ویروسی بسیار خوب است و اغلب موارد ظرف ۳ تا ۵ روز بهبود می‌یابند. عوارض جدی نادرند اما شامل نارسایی تنفسی، پنومونی ثانویه و تراکئیت باکتریال سوپرایمپوز می‌شوند. کودکانی که نیاز به لوله‌گذاری داشته‌اند از نظر تنگی زیرگلوتیک اکتسابی پیگیری می‌شوند. «کروپ اسپاسمودیک» با عودهای شبانه متناوب مشخص است، احتمالاً با بیش‌واکنشی راه هوایی مرتبط است و معمولاً پیش‌آگهی بهتری دارد.