اپیگلوتیت حاد (Acute Epiglottitis) یک اورژانس راه هوایی است که با التهاب سریع‌پیشرفت اپیگلوت و ساختارهای سوپراگلوتیک مجاور مشخص میشود. انسداد راه هوایی می‌تواند در عرض ساعات به پیامد کشنده برسد. آشنایی با تصویر بالینی، تریاژ سریع و اقدامات اورژانسی، مرگ‌ومیر قابل پیشگیری را به‌طور چشمگیری کاهش می‌دهد.
۱زمینه و اپیدمیولوژی
پیش از معرفی واکسن Hib، اپیگلوتیت عمدتاً کودکان ۲ تا ۷ ساله را مبتلا می‌کرد. از دهه ۱۹۹۰ با گسترش واکسیناسیون، بروز در کودکان به‌شدت کاهش یافت و اکنون بیشتر در بزرگسالان دیده میشود، با میانگین سنی ۴۵ سال. مردان اندکی بیشتر از زنان مبتلا می‌شوند. بروز در بزرگسالان حدود ۱ تا ۳ در صد هزار نفر-سال برآورد میشود. مرگ‌ومیر در بزرگسالان درمان‌شده زیر ۱٪ است، اما در موارد بدون مدیریت راه هوایی به ۷ تا ۱۰٪ می‌رسد.
۲اتیولوژی و پاتوفیزیولوژی
Haemophilus influenzae type b (Hib) عامل اصلی تاریخی این بیماری بود. در دوره پس از واکسیناسیون، عوامل باکتریایی دیگری غالب شده‌اند: Streptococcus pyogenes، Streptococcus pneumoniae، و Staphylococcus aureus (از جمله MRSA). ویروس‌هایی مانند HSV و VZV در بیماران با نقص ایمنی شایع‌ترند. موارد غیرعفونی نادرتر شامل استنشاق دود یا بخار، سوختگی حرارتی، و واکنش آلرژیک هستند.
از نظر پاتوفیزیولوژیک، التهاب حاد اپیگلوت سبب ادم سریع میشود و چون فضای سوپراگلوتیک ذاتاً تنگ است، حتی ادم خفیف می‌تواند مقاومت راه هوایی را به‌شدت افزایش دهد. کودکان به دلیل قطر مطلق کوچک‌تر راه هوایی در معرض انسداد سریع‌تر قرار دارند.
۳تظاهرات بالینی
کلاسیک‌ترین تریاد در بزرگسالان شامل گلودرد ناگهانی و شدید، اودینوفاژی (odynophagia)، و بزاق‌ریزی (drooling) است. تب معمولاً وجود دارد. بیمار ممکن است برای بهینه‌کردن راه هوایی در وضعیت «tripod position» — نشسته، خم به جلو، دست‌ها روی زانو — قرار بگیرد.
- استریدور: نشانه نگران‌کننده از انسداد قریب‌الوقوع
- صدای خفه (hot potato voice): برخلاف کروپ که سرفه خروس‌وار و صدای خشن دارد
- در کودکان: بیماری تندتر پیشرفت میکند و دیسترس تنفسی ممکن است اولین تظاهر باشد
نکته بالینی: هر گلودرد شدید ناگهانی با اودینوفاژی غیرمتناسب که در آن معاینه حلق طبیعی به نظر می‌رسد، باید تا رد اپیگلوتیت بهعنوان اورژانس راه هوایی مدیریت شود؛ معاینه طبیعی حلق این تشخیص را رد نمی‌کند.
۴رویکرد تشخیصی و ورک‌آپ
لارنگوسکوپی فیبراپتیک یا مستقیم: روش قطعی تشخیص است. اپیگلوت متورم و قرمز (cherry-red) مشخص‌ترین یافته است. باید فقط در محیطی با آمادگی کامل مدیریت راه هوایی انجام شود.
رادیوگرافی جانبی گردن: «thumbprint sign» — بزرگ‌شدن اپیگلوت در نمای لترال — ممکن است دیده شود، اما حساسیت کافی ندارد و بدست‌آوردن آن نباید انتقال بیمار را به تاخیر اندازد.
آزمایشگاه: CBC، CRP، و کشت خون (پیش از شروع آنتیبیوتیک) پایه ورک‌آپ است. لکوسیتوز شایع اما غیراختصاصی است. در بیماران بدحال، گازهای خون شریانی (ABG) ارزیابی میشود. CT گردن با کنتراست برای بررسی آبسه پاراگلوتیک یا رتروفارنژیال کاربرد دارد، اما نباید مدیریت راه هوایی را به تعویق اندازد.
۵تشخیص‌های افتراقی
| بیماری | ویژگی افتراقی کلیدی |
|---|---|
| کروپ (Croup) | سن کمتر (۶ ماه–۳ سال)، سرفه سگی، استریدور دمی، شروع تدریجی |
| آنژین لودویگ (Ludwig's Angina) | عفونت کف دهان، تریسموس، سابقه دندانی |
| آبسه پریتانسیل | انحراف اوول، تریسموس، درد یک‌طرفه |
| آبسه رتروفارنژیال | بیشتر در کودکان، سفتی گردن، CT تشخیصی |
| آنافیلاکسی | شروع فوری، کهیر یا برونکواسپاسم، سابقه تماس با آلرژن |
۶تدبیر درمانی
اولویت اول: تامین راه هوایی. هر بیمار با استریدور، دیسترس تنفسی، یا کاهش سطح هوشیاری باید فوری و ترجیحاً در اتاق عمل توسط متخصص باتجربه اینتوبه شود. آمادگی برای تراکئوتومی اورژانسی الزامی است. در بیماران پایدار با راه هوایی حفظ‌شده، اکسیژن مکمل با حفظ آرامش بیمار داده میشود.
- آنتیبیوتیک: سفتریاکسون ۲ g IV هر ۲۴ ساعت (کودک: ۵۰ mg/kg/day) خط اول است. در صورت نگرانی از MRSA، وانکومایسین (۱۵–۲۰ mg/kg IV هر ۸–۱۲ ساعت) اضافه میشود. مدت درمان معمولاً ۷ تا ۱۰ روز است.
- کورتیکواستروئید: دگزامتازون ۰.۱۵ mg/kg IV هر ۶ ساعت برای کاهش ادم راه هوایی — شواهد تصادفیسازیشده محدود هستند، اما در عمل بالینی بر اساس مکانیسم و تجربه، رایج و منطقی است.
- اپی‌نفرین نبولایز: می‌توان تا آماده‌شدن برای اینتوباسیون بهعنوان اقدام موقت استفاده کرد.
اکستوباسیون زمانی انجام میشود که leak test مثبت باشد، معمولاً پس از ۲ تا ۳ روز.
۷عوارض و پیش‌آگهی
شایع‌ترین عارضه تهدیدکننده حیات، انسداد کامل راه هوایی در جریان ارزیابی یا پیش از اینتوباسیون است. سایر عوارض شامل پنومونی آسپیراسیون، آبسه اپی‌گلوتیک، مدیاستینیت، و سپتی‌سمی هستند. در بزرگسالانی که راه هوایی به‌موقع مدیریت شده، پیش‌آگهی خوب است و مرگ‌ومیر زیر ۱٪ باقی می‌ماند. بیماران با نقص ایمنی یا بیماری زمینه‌ای خطر بالاتری دارند. عود بیماری نادر است.