اوتیت خارجی (Otitis Externa) التهاب پوست کانال گوش خارجی است که معمولاً منشأ عفونی دارد و می‌تواند از یک ناراحتی خودمحدودشونده تا یک اورژانس تهدیدکننده حیات در بیماران مستعد طیف‌بندی شود. تشخیص به‌موقع و تفکیک فرم ساده از فرم نکروزان (malignant)، نقطه محوری تصمیم‌گیری بالینی در این بیماری است.
۱زمینه و اپیدمیولوژی
اوتیت خارجی در همه سنین رخ میدهد، اما شیوع بیشتری در شناگران، ساکنان مناطق گرم و مرطوب، و افراد با نقص ایمنی دارد. در آمریکا سالانه حدود ۸ میلیون مراجعه به این علت ثبت می‌شود؛ بروز در تابستان به اوج خود می‌رسد و از همین رو اوتیت خارجی حاد لقب «گوش شناگر» را گرفته است. دیابت، درمان با کورتیکواستروئید سیستمیک، شیمی‌درمانی، و HIV از مهم‌ترین عوامل زمینهای فرم‌های شدید و نکروزان هستند.
۲اتیولوژی و پاتوفیزیولوژی
شایع‌ترین عامل باکتریایی Pseudomonas aeruginosa (حدود ۶۰٪ موارد) و Staphylococcus aureus است. اوتیت خارجی قارچی (اوتومایکوزیس) عمدتاً با Aspergillus niger یا Candida albicans ایجاد می‌شود و اغلب پس از درمان طولانی با آنتیبیوتیک موضعی ظاهر می‌گردد. مسیر پاتوفیزیولوژیک از آسیب به محیط طبیعی کانال آغاز می‌شود: رطوبت طولانی‌مدت، صدمه مکانیکی (گوش‌پاک‌کن)، یا شستشوی مکرر، pH اسیدی (حدود ۵) را تغییر داده، لایه محافظ سروم را از بین می‌برند و پوست را مستعد تهاجم میکروبی می‌کنند. در اوتیت نکروزان، Pseudomonas از اپیتلیوم کانال به غضروف، استخوان تمپورال، و پایه جمجمه نفوذ می‌کند.
۳تظاهرات بالینی
سه‌گانه کلاسیک شامل اوتالژی، اوتوره، و احساس گرفتگی یا کاهش شنوایی است. درد با کشیدن لاله گوش یا فشار بر تراگوس تشدید می‌شود — این نکته مهم‌ترین علامت افتراقی از اوتیت میانی است. در معاینه، کانال قرمز، متورم، و در لمس دردناک است؛ ترشح سروزی یا چرکی ممکن است دیده شود. در اوتیت قارچی، ترشح پنیری سفید یا سیاه با وجود میسلیوم مشخصه است. در فرم نکروزان، درد شدید و نامتناسب با یافتههای ظاهری، گرانولاسیون در دیواره تحتانی-خلفی کانال، و احتمالاً فلج محیطی عصب صورت یا دیسفاژی وجود دارد.
۴رویکرد تشخیصی و ورک‌آپ
تشخیص اوتیت خارجی حاد بالینی است و اتوسکوپی یافته محوری را آشکار می‌سازد. کشت ترشح تنها در موارد مقاوم به درمان، نقص ایمنی، یا تابلوی غیرمعمول توصیه می‌شود. در مشکوک به فرم نکروزان، CT با کنتراست یا MRI از استخوان تمپورال و پایه جمجمه الزامی است؛ اسکن گالیوم برای ارزیابی گسترش التهاب استخوانی به کار می‌رود. CBC، CRP، ESR، و قند خون ناشتا در بیماران دیابتی یا با نقص ایمنی باید بررسی شوند.
نکته بالینی: درد شدید گوش همراه با گرانولاسیون در دیواره تحتانی-خلفی کانال در بیمار دیابتی یا با نقص ایمنی، اوتیت خارجی نکروزان را مطرح می‌کند تا زمان رد شدن؛ ارجاع فوری به متخصص گوش و گلو و بینی و انجام CT استخوان تمپورال اجتناب‌ناپذیر است.
۵تشخیص‌های افتراقی
| بیماری | تفاوت کلیدی با اوتیت خارجی |
|---|---|
| اوتیت میانی حاد | پرده تمپان ملتهب یا پاره؛ کشیدن لاله دردناک نیست |
| اوتیت میانی ترشحی | پرده سالم اما کدر؛ شنوایی هدایتی؛ بدون اوتالژی |
| اکزمای کانال | خارش غالب؛ پوست پوسته‌پوسته؛ بیماری پوستی زمینهای |
| اوتومایکوزیس | ترشح پنیری سفید یا سیاه؛ تشدید با آنتیبیوتیک موضعی |
| کوله‌استئاتوم | توده یا ترشح بدبو؛ فرسایش دیواره کانال در CT |
۶تدبیر درمانی
پاک‌سازی کانال نخستین گام است: آبراه‌شویی ملایم یا ساکشن آرام برای برداشتن ترشح و بهبود نفوذ داروی موضعی.
قطره گوشی موضعی پایه اصلی درمان فرم حاد غیرعارضهدار است:
- کینولون موضعی همراه با کورتیکواستروئید (سیپروفلوکساسین ۰.۳٪ + دگزامتازون ۰.۱٪): ۴ قطره دو بار در روز به مدت ۷ روز — انتخاب اول.
- نئومایسین/پلی‌میکسین + هیدروکورتیزون: گزینه جایگزین در صورت سالم بودن پرده تمپان.
در تنگی شدید کانال، قراردادن وِیک (wick) پنبه‌ای در ابتدا نفوذ داروی موضعی را تسهیل می‌کند.
آنتیبیوتیک سیستمیک فقط در گسترش التهاب به لاله (سلولیت)، نقص ایمنی، یا اوتیت نکروزان اندیکاسیون دارد — سیپروفلوکساسین خوراکی ۵۰۰ mg دو بار در روز، انتخاب اول.
در فرم نکروزان، آنتیبیوتیک وریدی ضدسودوموناس (مانند پیپراسیلین-تازوباکتام یا سفتازیدیم) به مدت ۶–۸ هفته همراه با دبریدمان جراحی الزامی است.
۷عوارض و پیش‌آگهی
اوتیت خارجی حاد غیرعارضهدار با درمان مناسب طی ۷–۱۰ روز بهبود مییابد و پیش‌آگهی خوب است. اوتیت خارجی مزمن (بیش از ۳ ماه) معمولاً با عامل قارچی یا بیماری پوستی زمینهای ارتباط دارد. عوارض جدی‌تر شامل تنگی کانال (استنوز) و پرفوراسیون پرده تمپان هستند. در فرم نکروزان، فلج عصب صورت، درگیری سینوس کاورنوس، مننژیت، و مرگ از عوارض شناخته‌شده‌اند؛ مرگ‌ومیر با درمان مناسب به زیر ۱۵٪ رسیده، اما عود پس از قطع آنتیبیوتیک در ۱۰–۲۰٪ موارد گزارش می‌شود.